URBANISTA

Muzeum Historii Polski – pytanie źle zadane

 Podobno nie ma głupich pytań – są tylko głupie odpowiedzi. Rozstrzygnięty 6 grudnia ubiegłego roku konkurs architektoniczny na stałą siedzibę Muzeum Historii Polski w Warszawie jest chyba jednak wyjątkiem od tej reguły. Chociaż pomysł budowy takiego muzeum urodził się w czasach rządów PiS, jego propagatorzy przekonali obecnego ministra (wiceminister się nie zmienił!) do kontynuacji podjętych działań, a w tym realizacji tego pomysłu w miejscu niezwykłym, miejscu, które musi zapewnić mu oryginalność i prestiż, pobudzić wyobraźnię projektantów a społeczeństwo sprowokować do dyskusji, zapewniającej rozgłos na skalę co najmniej europejską. W tej chwili Warszawa buduje trzy muzea: Żydów Polskich, Sztuki Nowoczesnej i Centrum Nauki Kopernik (obiekt będzie prezentował także obiekty nauki i techniki). Podjęto kroki w kierunku przeorganizowania Muzeum Wojska Polskiego i utworzenia Muzeum Katyńskiego. Muzeum Narodowe zwiększy powierzchnię ekspozycyjną dzięki zwolnieniu pomieszczeń przez wojsko. Oczywiście budowanie i otwieranie kolejnych muzeów jest tylko kwestią czasu…

 Na długo przed i w czasie zorganizowanej w 2008 roku konferencji dyrekcja „muzeum w budowie” skrzętnie zbierała pochlebne opinie o wymyślonej w jakichś gabinetach lokalizacji, która spełniała wymienione wyżej warunki. Usytuowanie muzeum na skarpie ponad  Trasą Łazienkowską było (zdaniem zwłaszcza polityków) zadaniem śmiałym choć kontrowersyjnym. Mniej entuzjastyczne wypowiedzi, głównie architektów i urbanistów, bez większego trudu wyciszono lub przystrzyżono. Sprostowań nie opublikowano. Zadziwiający był upór w kwestii lokalizacji i błyskawiczne jej przekształcenie, po powierzchownej „konsultacji”, w twardy fakt i adres zadania konkursowego o zasięgu międzynarodowym. Wybór tak trudnego miejsca do realizacji inwestycji (abstrahując od zastrzeżeń innej natury) w mieście, które dysponuje dziesiątkami miejsc nadających się na tego rodzaju obiekt, musiał wydawać się irracjonalny. System XIX-wiecznych fortyfikacji z Cytadelą na czele, niezagospodarowane ciągle brzegi Wisły, no i wreszcie kilka pustych działek w samym śródmieściu. Dlaczego a priori odrzucono wschodnią pierzeję pl. Piłsudskiego, jeśli istnieje gotowa koncepcja rekonstrukcji Pałacu Saskiego/Skworcowa, dla której program muzealny byłby chyba najlepszy?

 Efekty konkursu, na który nadesłano ok. 300 prac, wywołały konsternację. Nawet „Gazeta Wyborcza”, która nagłaśniała ideę muzeum od samego początku, nie potrafiła ukryć rozczarowania. Zwycięski projekt swoją „prostotą” odbiegał od oczekiwań obserwatorów, gdyż nie wzbudza żadnych kontrowersji, nie jest ani śmiały, ani niezwykły. Nie pobudza też do emocji w sferze estetyki, czego dowodem był klimat dyskusji 18 stycznia br. w redakcji GW. Pojawiły się nowe opinie ze sfery praktycznej (problemy techniczne realizacji), funkcjonalnej (brak dojazdu, zaplecza), własnościowej (zarys budynku wkracza na działkę będącą od 2007 roku we władaniu Zamku Ujazdowskiego), historycznej (kolizja z Osią Stanisławowską, konkurencja dla Zamku). Podobno projektowane obecnie muzea to „pudełka na eksponaty”, bo liczy się elastyczność i możliwość dynamicznych form ekspozycji. A jeśli tak jest, to jaka forma „pudełka” mogła zintegrować się z pejzażem skarpy i wtopić w układ funkcjonalny tego historycznego fragmentu miasta?

Dlaczego te pytania padają po rozstrzygnięciu konkursu, na który, jak sądzę, wydano niemałe pieniądze? Kto dopuścił do postawienia podstawowego pytania, czyli zadania konkursowego polegającego na zabudowaniu obiektem muzealnym wylotu arterii komunikacyjnej w sąsiedztwie historycznego traktu i wśród zieleni parkowej? Równie dobrze można by rozpisać konkurs na projekt supermarketu na pl. Zamkowym! Bo to jest źle zadane pytanie, głupie pytanie – no i odpowiedzi są głupie.